भूपालांची आणि आचारधर्माची निर्मिति | Creation of Protectors & Guidelines

स्वैर झालेल्या समाजावर नियंत्रण करण्यासाठी, या लोकांना नियम घालून योग्य ते शासन करण्यासाठी ऋषि-मुनींनी प्रथम या पृथ्वीचे विभाग पाडले. क्षत्रियांची निर्मिती केली.  क्षत्रियांच्यामध्ये महापराक्रमी राजेलोक निर्माण केले.  खरे तर प्राचीन काळी सगळीकडे ईश्वराचे साम्राज्य होते.  नियम सांगण्याची आवश्यकता नव्हती.  न वै राज्यं न राजाSSसीन्न दण्डो न च दाण्डिकः |  धर्मेणैव प्रजाः सर्वाः रक्षन्ति स्म परस्परम् ||  (महा. शांति.)  तेथे कोणी नियामक, शासक, राजा नव्हता.  शासन नव्हते, दंड नव्हता.  केवळ सत्याच्या व धर्माच्या आधारेच सर्व प्राणीमात्र मोठ्या आनंदाने जीवन जगत होते.  परंतु काळाच्या ओघात मनुष्यामधील कामक्रोधादि विकार वर्धन पावले.  विकृति वाढल्यामुळे ऋषि-मुनींनी सर्व नियम केले आणि समाजाला, प्रजेला नियमित करण्यासाठी भूपालांची निर्मिती केली.

 

भूपाल म्हणजे पृथ्वीचे रक्षण करण्यासाठी समर्थ राजेलोक निर्माण केले.  त्यानंतर त्या राजांनी प्रजेचे पालन कोणत्या नियमांच्या साहाय्याने करावे, हेही ठरवून दिले.  त्यासाठीच स्मृतिशास्त्र निर्माण झाले.  धर्म, अर्थ आणि काम यांच्या प्राप्तीसाठी पृथ्वीतलावर यज्ञशास्त्राची म्हणजे वेदशास्त्राची निर्मिती केली.  ऋग्वेद, यजुर्वेदादि यज्ञशास्त्र तसेच त्यामधील कर्मकांडांचा प्रचार आणि प्रसार झाला.  ती सर्व कर्मे धर्म, अर्थ आणि काम या तीन पुरुषार्थांचे साधन आहेत.

 

म्हणजे काही धर्मकार्य करावयाचे असेल, ऐहिक, पारलौकिक कामना पूर्ण करावयाच्या असतील, तसेच अर्थ म्हणजे संपत्ति मिळवायची असेल तर वेदग्रंथ मनुष्याला साधन देतात.  मात्र त्याचबरोबर मनुष्याने कसे वागावे ?  कोणते आचारधर्म पाळावेत ?  ब्राह्मण-क्षत्रिय-वैश्य-शूद्र, तसेच ब्रह्मचर्य-गृहस्थ, वानप्रस्थ आणि संन्यास या चार आश्रमांची कर्तव्ये काय आहेत ?  तसेच स्त्रीधर्म, राजधर्म, प्रजाधर्म या सर्वांचेच यथार्थ वर्णन स्मृतिग्रंथांच्यामधून केले जाते.  स्मृतिग्रंथामधील एखादेच विधान घेऊन वादविवाद करण्यापेक्षा स्मृतिग्रंथांचा सर्वांगीण व सखोल अभ्यास आवश्यक आहे.  कारण हे ग्रंथ दुसऱ्यासाठी नसून स्वतःच्या जीवनाच्या विकासासाठीच आहेत, हे मनुष्याने प्रथम लक्षात घ्यावे.

 

 

- "योगवासिष्ठ" (द्वितीय मुमुक्षुव्यवहार प्रकरण) या परमपूज्य स्वामी स्थितप्रज्ञानंद सरस्वती लिखित पुस्तकामधून, प्रथम आवृत्ति, मे २०१९   
- Reference: "Yogavashishtha" by Param Poojya Swami Sthitapradnyanand Saraswati, 1^st Edition, May 2019

- हरी ॐ–

विघ्नहर्ता - अनर्थकारी संसारापासून रक्षण I Protection from Disastrous World

अव श्रोतारम् | - ‘जो श्रद्धाभक्तियुक्त अंतःकरणाने तुझ्या स्वरूपाचे श्रवण करतो, त्या तुझ्या भक्ताचे रक्षण कर.’  साधकाच्या जीवनामध्ये विषयांना आणि व्यवहाराला खूप महत्व असते आणि अशा अनेक विषयांच्यामध्ये आध्यात्मिक साधनेची लुकलुकणारी इच्छा असते.  त्यामुळे सर्व व्यावहारिक कर्तव्य संपल्यानंतर श्रवणादि साधना करू असे त्याला वाटते.  तो श्रवणाला विशेष महत्व देत नाही.  यासाठी त्याला अंतरिक निश्चयाची आणि सामर्थ्याची आवश्यकता आहे.

अनेक प्रकारचे आध्यात्मिक, आधिभौतिक व आधिदैविक संकटे आणि दु:खे एकामागून एक सतत येत असतात.  त्यांच्या प्रचंड आघातामुळे शास्त्रावरील श्रद्धा, परमेश्वरावरील निष्ठा डळमळीत होते. आत्मविश्वास उडून जातो.  जीवनात नैराश्य आणि वैफल्य येते. साधनेमध्ये उत्साह राहत नाही. मनाची एकाग्रता भंग पावते.  अशा वेळी मनुष्य नास्तिकवादाकडे झुकण्याची शक्यता असते.  अशा भक्तांचे मानसिक नैराश्यातून, वैफाल्यामधून रक्षण करणे अत्यंत आवश्यक आहे.

हे रक्षण म्हणजेच संकटकाळामध्ये दु:खांच्या आघातामध्ये ज्यावेळी साधक एकाकी पडेल, त्यावेळी त्याच्या श्रद्धेचे रक्षण झाले पाहिजे.  त्याचा आत्मविश्वास आणि धैर्य न खचता, जिद्दीने आणि धैर्याने, निराश न होता दु:खाच्या प्रसंगाला तोंड देण्याची अंतरिक शक्ति असणे आवश्यक आहे.  म्हणून जीवनामध्ये श्रद्धा ही अशी शक्ति आहे की, ती साधकामध्ये आत्मविश्वास आणि धैर्य ढळू न देता उत्साहाने, प्रखर, दुर्दम्य आत्मविश्वासाने साधनेमध्ये, जीवनामध्ये पुढे नेते आणि सतत प्रेरणा देते.

सर्व श्रोत्यांचे रक्षण म्हणजे अशुभ आणि अनर्थकारी संसारापासून रक्षण होय.  हे गणपते !  तूच त्यांना आत्मस्वरूपाचे पारमार्थिक ज्ञान देऊन अनादिअविद्येचा ध्वंस करून मोक्ष प्रदान कर.  तू भक्तांना तुझ्या स्वरूपाप्रमाणे बनव.  थोडक्यात तुझ्या भक्तांना पूर्ण कर, तुप्त कर.  हेच त्यांचे रक्षण आहे.

 

- "श्री गणपति अथर्वशीर्ष" या परमपूज्य स्वामी स्वरूपानन्द सरस्वती लिखित पुस्तकामधून, पंचम आवृत्ति, अनंत चतुर्दशी २०१०
- Reference: "Shree Ganapati Atharvashirsha" by Param Poojya Swami Swaroopanand  Saraswati, 5^th Edition, 2010

- हरी ॐ –

 

श्री गणपति – उत्पत्तिस्थितिलयकर्ता | Lord Ganpati – Creator Protector & Destroyer

गणेश हा तत्त्वमस्यात्मक असल्यामुळे ‘ त्वमेव प्रत्यक्षं तत्त्वमसि ’ असे म्हटले आहे.  येथे श्रीगणेश गुरुस्वरूप असून आत्मज्ञानाचा उपदेश देऊन भक्तांचे अज्ञान आणि अज्ञानजन्य संसार ध्वंस करणारा आहे.  म्हणून सर्व मुमुक्षूंनी ज्ञानप्राप्तीसाठी श्रीगणेशाची उपासना करावी.  याप्रमाणे गजाननाचे स्वरूप प्रतिपादन केल्यानंतर तत्पद आणि त्वंपदाचा अधिक विचार करण्यासाठी श्रुति पुढे म्हणते –

त्वमेव केवलं कर्ताऽसि | त्वमेव केवलं धर्ताऽसि |

त्वमेव केवलं हर्ताऽसि | त्वमेव सर्वं खल्विदं ब्रह्मासि |

त्वं सक्षादात्माऽसि नित्यम् |

‘ तूच केवळ सृष्टीचा उत्पत्तिकर्ता आहेस.  तूच केवळ सृष्टीला धारण करणारा, पालन करणारा किंवा रक्षण करणारा आहेस.  तूच सर्व विश्वाचा ध्वंस करणारा म्हणजेच प्रलय करणारा आहेस. ’

कर्ता, धर्ता व हर्ता यामध्ये तीन भिन्न प्रकारच्या क्रिया आहेत.  एक उत्पत्तीची, दुसरी स्थितीची आणि तिसरी ध्वंस करणारी क्रिया आहे.  विश्वामध्ये या तीन्हीही घटना अटळ आहेत.  या तीन्हीही क्रियांचा कर्ता कोण ?  या तिन्हींचे तीन भिन्न कर्ते नसून एक आहे हे दर्शविण्यासाठी ‘ त्वमेव केवलं ’ असे तीन्हीही ठिकाणी म्हटले आहे.

तुझ्याशिवाय अन्य कोणीही विश्वाचा उत्पत्तिस्थितिलयकर्ता नाही.  अन्य सर्व देवदेवतांचा आणि कर्त्याचा निरास केला आहे.  याचा अर्थ ओंकारस्वरूप तत्त्वमस्यात्मक असणारा निर्गुण, निराकार, निर्विशेष, कूटस्थसाक्षी चैतन्यस्वरूप असणारा, सर्व विश्वाला प्रकाशमान करणारा परब्रह्मस्वरूप गणेश विश्वाचा उत्पत्तिस्थितिलयकर्ता आहे.

- "श्री गणपति अथर्वशीर्ष" या परमपूज्य स्वामी स्वरूपानन्द सरस्वती लिखित पुस्तकामधून, पंचम आवृत्ति, अनंत चतुर्दशी २०१०
- Reference: "Shree Ganapati Atharvashirsha" by Param Poojya Swami Swaroopanand  Saraswati, 5^th Edition, 2010

- हरी ॐ –