श्रद्धा – जीवनाचा अविभाज्य घटक | Belief – Inseparable part of Life

जन्माला आल्यानंतर मनुष्य हे विश्व पाहतो.  विश्वामधील दृश्य विषयांना पाहतो.  मी प्रत्यक्ष माझ्या डोळ्यांनी पाहिले, असे मी म्हणतो आणि जे डोळ्यांनी पाहतो त्यालाच मी सत्य मानतो.  येथेच आपल्या हातून चूक झालेली आहे.

प्रत्येक मनुष्यामध्ये असलेल्या श्रद्धेमुळेच तो सर्व ठिकाणी विश्वास ठेवत जातो. अनंत विषयांच्यावर विश्वास ठेवला.  व्यक्तींच्यावर विश्वास ठेवला.  काही वेळेस आपल्या अपेक्षेप्रमाणे घडते.  आपण ठेवलेला विश्वास सार्थ ठरतो.  परंतु पुष्कळ वेळेला विश्वासाला तडे जातात.  माणसे आपला विश्वासघात करतात.  असे अनेक आघात सोसून सुद्धा मनुष्याला एक दुर्दम्य आशा असते.  आजच्यापेक्षा उद्याचा दिवस जरा चांगला उगवेल, मी उद्या पुन्हा जोमाने कामाला लागेन.  याच श्रद्धेने मनुष्य जीवन जगतो.

विश्वामधील आस्तिक, धार्मिक मनुष्य श्रद्धावान आहे.  तसेच नास्तिक मनुष्यही श्रद्धावान आहे.  विज्ञानवादी, बुद्धिनिष्ठ असणारा मनुष्यही श्रद्धावानच आहे.  मग फरक कोठे आहे?  या सर्वांच्या श्रद्धेमध्ये फरक नाही.  श्रद्धा ही श्रद्धाच आहे.  फक्त या सर्वांच्या श्रद्धेचे विषय भिन्न-भिन्न आहेत.  श्रद्धेचा आविष्कार भिन्न-भिन्न आहे.

एखाद्या मनुष्याची श्रद्धा स्वतःच्या आईवडिलांच्यावर असेल, एखाद्याची गुरूंच्यावर, परमेश्वरावर, शास्त्रावर, ज्ञानावर, संतपरंपरेवर, संप्रदायावर असेल तर एखाद्याची श्रद्धा पैशावर असेल, सत्तेवर असेल, एखाद्या प्रिय व्यक्तीवर असेल, काही वेळेस मित्र-मैत्रीण-आप्त यांच्यावर असेल, काही वेळेस एखाद्याची श्रद्धा स्वतःवर, स्वतःच्या कर्तृत्वावर असेल.  त्यालाच आपण शब्द वापरतो – आत्मविश्वास !  आत्मविश्वास म्हणजेच स्वतःची स्वतःवर असलेली श्रद्धा होय.  याप्रमाणे श्रद्धेचे विषय बदलतील.  परंतु श्रद्धेचा भाव सर्वांच्यामध्ये स्थायी आहे.  सर्वांच्यामध्ये ‘श्रद्धा’ आहेच.

- "श्रद्धा आणि अंधश्रद्धा" या परमपूज्य स्वामी स्थितप्रज्ञानंद सरस्वती लिखित पुस्तकामधून,  प्रथम आवृत्ति, नोव्हेंबर २०११   
- Reference: "Shraddha Ani Andhashraddha" by Param Poojya Swami Sthitapradnyanand Saraswati, 1^st Edition, November 2011

- हरी ॐ –

श्रद्धेचे आविष्कार | Manifestation of Faith

प्रत्येक मनुष्याचे अंतरंग जीवन हे अतिशय महत्वाचे आहे.  आपल्याला केवळ बुद्धीने जगता येत नाही.  प्रत्येकाच्या अंतरंगामध्ये ‘श्रद्धा’ आहेच, फक्त श्रद्धेचे आविष्कार भिन्न-भिन्न आहेत.  श्रद्धेचे विषय भिन्न आहेत.  श्रद्धास्थाने भिन्न आहेत.  श्रद्धेचे रूप भिन्न आहे.  म्हणून ‘श्रद्धा’ ही निर्माण करावयाची नाही.  तर श्रद्धा ही आहेच.

प्रत्येकाची आपले आई-वडील, मित्र-मैत्रीण, आप्त, नातेवाईक, पैसा, ऐश्वर्य, सत्ता यापैकी कशावर ना कशावरतरी श्रद्धा आहेच.  श्रद्धा ही दाखविता येत नाही, कारण श्रद्धा ही घटादि वस्तूंच्याप्रमाणे विषय नाही तर ‘श्रद्धा’ ही अन्तःकरणाची अवस्था आहे.  भगवान म्हणतात –

श्रद्धामयोऽयं पुरुषः यो यत् श्रद्धा स एव सः |

प्रत्येक मनुष्य हा श्रद्धावान असून ज्याची जशी श्रद्धा असेल तसा तो होतो.  प्रत्येक मनुष्याच्या बहिरंग जीवनामध्ये पावलोपावली श्रद्धेचाच आविष्कार दिसतो.  मी उद्या उठणार हा विश्वास आहे, म्हणून उद्याचे नियोजन करतो.  मी अभ्यास केला की, परीक्षेत उत्तीर्ण होईन हा विश्वास, म्हणून अभ्यास करतो.  मी औषध घेतले तर रोग बरा होईल, म्हणून औषध घेतो.

अशी व्यवहारामध्ये अनेक उदाहरणे आहेत.  मनुष्याच्या अंतरंग जीवनामध्ये, प्रत्येक वृत्तीमध्ये, विचारामध्ये, भावनांच्यामध्ये श्रद्धेचा आविष्कार दिसतो.  इतकेच नव्हे तर अध्यात्ममार्गामध्ये तर श्रद्धा हाच पाया आहे.

- "श्रद्धा आणि अंधश्रद्धा" या परमपूज्य स्वामी स्थितप्रज्ञानंद सरस्वती लिखित पुस्तकामधून,  प्रथम आवृत्ति, नोव्हेंबर २०११   
- Reference: "Shraddha Ani Andhashraddha" by Param Poojya Swami Sthitapradnyanand Saraswati, 1^st Edition, November 2011

- हरी ॐ –