श्रीराम म्हणजे कोण ? | Who is Shree Rama ?

रामायणामध्ये फार सुंदर प्रसंग आहे.  प्रभु श्रीरामाला राज्याभिषेक झाल्यानंतर हनुमान प्रभु रामचंद्र व सीतामातेला नतमस्तक होतो.  त्यावेळी सीता हनुमंताला उपदेश देते –

रामं विद्धि परं ब्रह्म सच्चिदानंदमद्वयम् |  सर्वोपाधिविनिर्मुक्तं सत्तामात्रमगोचरम् ||

हे हनुमंता !  ‘श्रीराम’ म्हणजे एखादी मर्त्य व्यक्ति नाही, एक शरीरही नाही, किंबहुना ‘श्रीराम’ हा माझा केवळ पति नाही.  तर ‘श्रीराम’ हा स्वतःच सच्चिदानंदस्वरूप असणारा, सर्व शरीरांच्याही अतीत आहे.  श्रीराम म्हणजे सर्वांच्यामध्ये सत्तास्वरूपाने अंतर्बाह्य अनुस्यूत असणारे तत्त्व आहे.  श्रीराम हा स्वतःच अंतर्यामी स्वरूप आत्माराम आहे.

श्री समर्थ रामदास स्वामी सुद्धा म्हणतात –

वसे हृदयीं देव तो जाण ऐसा |  नभाचे परी व्यापकू जाण तैसा ||

सदा संचला येत ना जात कांहीं |  तयावीण कोठें रिता ठाव नाहीं ||

प्रभु श्रीराम हा सर्वव्यापी, सर्वांतर्यामी आहे.  परंतु राम सर्वांच्या आत असूनही दुर्दैवाने आपल्याला ‘तो’ अनुभवायला येत नाही.  म्हणू तरी आपण एकमेकांना आपल्या जीवनाचा अनुभव सांगत असतो – ‘सगळं काही आहे हो !  जीवनामध्ये मी सर्व काही प्राप्त केलेले आहे.  पण सगळं असूनही जीवनात काही राम नाही.’  आपल्या जीवनातून राम निघून गेलेला आहे.

राम म्हणजेच आनंद !  राम म्हणजेच जीवनामध्ये असणारा अर्थ, जीवनामध्ये असणारे सार किंवा रहस्य होय. आपल्या जीवनामध्ये बहिरंगाने अनेक विषय, उपभोग आहेत. आपण स्वकर्तृत्व आणि प्रयत्नाने सर्व काही प्राप्त करतो.  पैसा, संपत्ति, मान-सन्मान, प्रतिष्ठा, विषय, उपभोग आहेत, सभोवती पती, पत्नी, मुले, नातू, आप्तस्वकीय, बांधव, मित्रपरिवार सर्व काही आहे.  परंतु दुर्दैवाने जीवनामधील आनंद हरविल्यासारखा वाटतो.  म्हणजेच जीवनामधील ‘राम’ निघून गेल्यासारखा वाटतो.  वास्तविक ‘राम’ हा बाहेर नाही, तर आपल्याच आत, अंतरंगामध्ये आहे.

संत ज्ञानदेव सुद्धा म्हणतात – तैसा हृदयामध्ये मी रामु |  सर्व सुखाचा आरामु ||

“सर्व प्राणिमात्रांच्या हृदयामध्ये, अंतःकरणामध्ये मी, हा ‘राम’ आनंदस्वरूपाने, चैतन्यस्वरूपाने सन्निविष्ट आहे.”  म्हणून राम हा स्वतःच आनंदस्वरूप आहे.

- "दाशरथी राम" या परमपूज्य स्वामी स्थितप्रज्ञानंद सरस्वती लिखित पुस्तकामधून, प्रथम आवृत्ति, मे २००७   
- Reference: "Dasharathi Ram" by Param Poojya Swami Sthitapradnyanand Saraswati, 1^st Edition, May 2007

                                                                      - हरी ॐ –                  

स्वकर्तृत्वाचा अहंकार | Ego about one’s capability

थोडा विचार केला तर प्रश्न येतो की, कर्तृत्व करायला अंतरिक शक्ति, प्रेरणा, सामर्थ्य कोण देतो ?  मनुष्य स्वकर्तृत्वाने परमेश्वराच्या सत्तेशिवाय मातीचा कण तरी निर्माण करू शकतो का ?  नव्हे डोळ्यांची उघडझाप तरी करू शकतो का ?  ही त्या जगन्नियामक, सर्वशक्तिमान परमेश्वराची कृपा नाही का ?  म्हणून कार्य करायला शक्ति देणारा व कार्यसिद्धि करणारा तोच परमेश्वर आहे.  हे जाणून पुरुषप्रयत्नाने प्राप्त झालेली संपत्ति आपली स्वतःची नसून परमेश्वराचीच आहे, हे जाणावे व अहंकार सोडवा.  

अवतारकार्यात प्रभू रामचंद्रालाही अहंकार झाला होता, मग सामान्य अज्ञ मानवाची काय कथा ?  श्रीरामाची छोटीशी सुंदर कथा !  वानरसेना दगडावर रामाचे नाव लिहून सेतु तयार करण्यासाठी समुद्रात दगड टाकत होती व तो प्रत्येक दगड तरंगत होता.  रामाला ते पाहून गर्व झाला.  केवढा आपल्या नामाचा महिमा !  आपणही असाच दगड टाकावा.  पण रामाने टाकलेला दगड सरळ तळाला गेला.

हे सर्व त्याचा भक्त हनुमान पाहात होता.  त्यालाही मनातल्या मनात हसू आले.  काय आश्चर्य !  स्वतः अवतारी रामाने टाकलेला दगड तरंगला नाही, पण त्याच्या नावाने वानरांनी टाकलेले दगड मात्र तरंगत होते.  प्रत्यक्ष रामात कुठे सामर्थ्य होते ?  पण वानरांच्या रामावरील शुद्ध, निरतिशय श्रद्धेने व भक्तीने दगडही तरून गेले.

श्रद्धा व निष्ठा हीच ताकद व हेच सामर्थ्य !  या प्रचंड सामर्थ्याने अशक्यप्राय घटनाही सहज शक्य होतात.  मानवाला प्रदान केलेली मनाची शक्ति, श्रद्धा व निष्ठा ही सुद्धा परमेश्वराची संपत्ति आहे.  मानवाचे त्यात काही सुद्धा कर्तृत्व नाही.  तसेच विश्वही मानवाचे नाही.  मानवाला दिलेले सुंदर शरीर, इंद्रिय, मन, बुद्धि, विवेक व वैराग्य यांच्याबद्दल त्याने ईश्वराची कृतज्ञता मानावी व धन्य व्हावे.    

 

- "साधना पञ्चकम्" या परमपूज्य स्वामी स्वरूपानंद सरस्वती लिखित पुस्तकामधून,  तृतीय आवृत्ति, सप्टेंबर २००५   
- Reference: "Sadhana Panchakam" by Param Poojya Swami Swaroopanand  Saraswati, 3^rd Edition, September 2005

 

- हरी ॐ –