तिसरा पुरुषार्थ म्हणजेच काम. भगवान सांगतात –
धर्माविरुद्धो भूतेषु कामोSस्मि भरतर्षभ | (गीता अ. ७-११)
सर्व प्राणीमात्रांच्यामधील धर्म-अविरुद्ध
असणारा काम हे माझेच स्वरूप आहे. कामना
वाईट नाही. कामना ही निसर्गतःच प्रत्येक जीवामध्ये
आहे. विवाहसंस्था ही
अत्यंत पवित्र आहे. ही कामवासना पूर्ण
करताना स्मृतिकार नियम देतात –
विवाहो न विलासार्थः प्रजार्थः एव केवलः | (महाभारत)
विवाह हा केवळ
भोगविलासासाठी नसून प्रजानिर्मितीसाठी आहे. म्हणून विवाहामध्ये सुद्धा प्रतिज्ञा केल्या
जातात – धर्मे
च नातिचरामि | अर्थे च नातिचरामि | कामे च नातिचरामि | धर्म, अर्थ, काम यामध्ये कधीही पति व पत्नी या दोघांनी अतिक्रमण करू नये.
पति आणि पत्नी हे पवित्र असणारे बंधन आहे. म्हणूनच पति आणि पत्नी यांच्यामध्ये एकमेकांच्याबद्दल
नितांत श्रद्धा व विश्वास पाहिजे, तरच वैवाहिक जीवन यशस्वी होऊ शकते. अन्यथा आज आपण समाजामध्ये अत्यंत
विदारक चित्र पाहतो. पाश्चिमात्त्य
राष्ट्रांच्याप्रमाणेच आपल्या राष्ट्रामध्येही घटस्फोटाचे प्रमाण वाढत आहे. यामुळे कुटुंबसंस्था विस्कळीत होत आहे.
आपापसामध्ये असणारा विश्वास, श्रद्धा, प्रेम,
आपुलकी, माणुसकी मनुष्य विसरत चालला आहे. यामुळे मनुष्यजीवन पर्यायाने समाजजीवन अत्यंत
अस्थिर, अशांत झालेले आहे. म्हणून आपल्या
जीवनामध्ये खऱ्या अर्थाने स्थिरता, शांति, समाधान निर्माण करावयाचे असेल, तर
श्रद्धा हा अत्यावश्यक घटक आहे.
- "मुण्डकोपनिषत् " या
परमपूज्य स्वामी स्थितप्रज्ञानंद सरस्वती लिखित पुस्तकामधून, प्रथम
आवृत्ति,मार्च
२००७
- Reference: "Mundakopanishad" by ParamPoojya Swami Sthitapradnyanand Saraswati, 1st Edition, March 2007
- हरी ॐ–
